Çelik Nasıl Yapılır?

0
(0)

Çelik, demir elementi ile genellikle %0,2 ile %2,1 oranlarında değişen karbon miktarının bileşiminden meydana gelen bir alaşımdır. Çelik alaşımında ki karbon miktarları çeliğin sınıflandırılmasında etkin rol oynar. Karbon genel olarak demir’in alaşımlayıcı maddesi olsa da demir elementini alaşımlamada magnezyum, krom, vanadyum ve volfram gibi farklı elementler de kullanılabilir. Karbon ve diğer elementler demir atomundaki kristal kafeslerin kayarak birbirini geçmesini engelleyerek sertleşme aracı rolü üstlenirler. Alaşıyımlayıcı elementlerin, çelik içerisindeki, değişen miktarları ve mevcut bulundukları formlar (çözünen elementler, çökelti evresi) oluşan çelikte sertlik, süneklilik ve gerilme noktası gibi özellikleri kontrol eder. Karbon miktarı yüksek olan çelikler demirden daha sert ve güçlü olmasına rağmen daha az sünektirler.

Yüksek karbon içeren alaşımlar, düşük erime noktaları ve dökme kabiliyetleri nedeniyle dökme demir olarak bilinirler. Çelik ayrıca az miktarda karbon içeren fakat demir cüruflarını da kapsayan dövme demir olarak da ayırt edilir. İki ayırt edici faktör de çeliklerin pas önleyiciliklerini artırır ve daha iyi kaynaklanabilirlik sağlar.Günümüzde, her yıl 1300 milyon ton üretimi ile, çelik dünyada en çok kullanılan ortak malzemelerden birisidir. Binalardaaltyapı üretiminde, aletlerdegemilerdeotomobillerdemakinelerde, aksesuarlarda ana malzemedir. Modern çelik çeşitli standartlar kuruluşları tarafından çeşitli özelliklerine göre sınıflandırılır.

Çeliğin maddesel özellikleri

Demir, birçok metal gibi, yeryüzü kabuğunda oksijen veya sülfür gibi diğer elementlerle kombine olmuş halde, sadece cevher şeklinde bulunur. Standart demirin içerdiği mineraller arasında Fe2O3 demir oksit (esmer renkte olan doğal demir oksidineden ibaret bir maden filizi) ve FeS2 pirit (budala altını) vardır. Demir, oksijenin uzaklaştırılması ve cevherin kimyasal açıdan tercih edilen eşi karbon ile birleştirilmesi ile cevherden çekilir. Bu süreç, ilk olarak kalay (yaklaşık olarak erime noktası 250 °C (482 °F)) ve bakır (yaklaşık olarak erime noktası 1.000 °C (1.830 °F)) gibi erime noktası düşük metallerde tatbiki yapılmış ve madeni tasfiye etme işlemi olarak bilinmektedir. Karşılaştırma yapılırsa dökme demirin yaklaşık olarak 1.370 °C (2.500 °F) civarında eridiği görülür.Bütün bu sıcaklıklara Bronz Çağı’ndan bu yana uygulanan eski metotlarla ulaşmak mümkündür. Oksijen oranının kendi kendini hızlıca 800 °C nin civarına yükseltmesinden beri, madenin tasfiyesi işleminin düşük oksijen ortamında yer alması önemlidir.Bakır ve Kalaya benzemeyen sıvı demir Karbonu kolayca çözer. Maden tasfiye işlemi çelik adı verilen yüksek Karbon içeren alaşım pik demir olarak sonuçlanır. Fazla gelen Karbon ve diğer katkı maddeleri bir sonraki basamakta uzaklaştırılır.

Çelik sınıfları

Çeliklerin fiziksel ve mekanik özellikleri, içlerinde bulunan karbon yüzdesine göre değişir. Karbon yüzdelerine göre çelikler üç grupta toplanır;

  • Düşük karbonlu çelikler: Bileşimlerinde en çok %0,2 oranında karbon içeren düşük karbonlu çelikler yumuşak, çekme mukavemetleri düşük, sertleştirilebilme yetenekleri çok az, kaynak olma özellikleri çok iyidir.
  • Orta karbonlu çelikler: Bileşimlerinde &0,2-0,6 arasında içeren orta karbonlu çeliklerin çekme mukavemetleri düşük ancak yumuşak çeliklere göre yüksektir. Sertleştirilebilme yetenekleri ve kaynak olma özelliği orta derecededir.
  • Yüksek karbonlu çelikler: Bileşimlerinde %0,6-2 arasında karbon içeren çeliklerdir. İçerdikleri karbon miktarına göre sertten çok serte doğru bir özellik gösterirler. Çekme mukavemetleri diğer çeliklere göre daha fazla olup, sertleştirilebilme yetenekleri çok iyi fakat, kaynak olma özellikleri çok zayıftır.

Paslanmaz çelikler

Paslanmaz çelikler, günümüz çelik sektörünün üzerine yoğunlaştığı ve en çok kullanılan çelik türüdür. Çeşitli paslanmaz çelik kalite ve standartları bulunmaktadır. Genel olarak paslanmaz çelikler %10-%25 arasında Cr (krom) içerirler. Krom, çeliğin yapısında çeliğin yüzeyine çıkarak kromoksit tabakası oluşturur ve demirin oksitlenmesini engeller. Bu krom oksit tabakası çok ince bir film olarak oluşup malzemenin mekanik özelliklerinde herhangi bir kötü etki yaratmaz. Ayrıca alaşım elementi olarak Ni (nikel) de kullanılır. Nikel paslanmaz özelliğini iyileştirir ve iyi bir korozyon direnci sağlar. Paslanmaz çelikler neredeyse tüm sanayi kollarında kullanılmaktadır.

Çeliklerin
sınıflandırılması
Üretim yöntemlerine göre
  • Bessemer ve Thomas Çeliği
  • Siemens-Martin çeliği
  • Elektrik ark ve elektrik endüksiyon çeliği
  • Pota çeliği
  • Oksijenli konverter çeliği
  • Vakum çeliği
  • Puddel ve Kaldo çeliği
Kullanım alanlarına göre
  • Yapı çelikleri
  • Takım çelikleri
  • Soğuk iş–sıcak iş çelikleri
  • Hız çelikleri
  • Yay çelikleri
  • Isıya dayanıklı çelikler
  • Paslanmaz çelikler
Alaşım durumlarına göre
  • Alaşımsız çelikler: Sade
    karbonlu çelikler
  • hafif alaşımlı çelikler: Düşük ve orta
    karbonlu çelikler
  • Yüksek alaşımlı çelikler: Yüksek
    karbonlu çelikler
Dokusal durum ve metalografik
yapılarına göre
  • Ferritik çelikler
  • Perlitik çelikler
  • Ferritik-perlitk çelikler
  • Ostenitik çelikler
  • Martenzitik çelikler
  • Beynitik çelikler
  • Ledeburitik çelikler
Ana katkı maddelerine göre
  • C’lu çelikler
  • Mn’lı çelikler
  • Cr’lu çelikler
  • Ni’li çelikler
  • Cr-Ni’li çelikler
  • W’lı çelikler
  • V’lu çelikler
Kalite durumlarına göre
  • Kütle çelikleri
  • Kalite çelikleri
  • Soy (asal) çelikler
Sertleştirme ortamlarına göre
  • Hava çeliği
  • Su çeliği
  • Yağ çeliği
Fiziksel ve kimyasal
özelliklerine göre
  • Isıya dayanıklı çelikler
  • Manyetik çelikler
  • Korozyona dayanıklı çelikler
  • Paslanmaz çelikler

    Belirli Gün ve Haftalar

  • Bu hafta Dünya Çocuk Kitapları Haftası
  • Bu hafta Ağız ve Diş Sağlığı Haftası
  • Bu gün Öğretmenler Günü

Okuyucu Oyu

Ortalama Puan 0 / 5. Oy sayısı: 0

İlk değerlendiren siz olun.

Yazımızı Paylaşır mısınız!..

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Next Post

Türk Kızılayı

Per Eki 31 , 2019
0 (0) Çelik, demir elementi ile genellikle %0,2 ile %2,1 oranlarında değişen karbon miktarının bileşiminden meydana gelen bir alaşımdır. Çelik alaşımında ki karbon miktarları çeliğin sınıflandırılmasında etkin rol oynar. Karbon genel olarak demir’in alaşımlayıcı maddesi olsa da demir elementini alaşımlamada magnezyum, krom, vanadyum ve volfram gibi farklı elementler de kullanılabilir. Karbon ve diğer elementler demir atomundaki kristal kafeslerin kayarak birbirini geçmesini engelleyerek sertleşme […]